Bán chi liên và Bạch hoa xà thiệt thảo

Từ thập niên 90 đến nay, ở nước ta, nhiều người đã biết “phương thuốc bí truyền” trị bệnh ung thư do kiều bào ở nước ngoài gửi về cho thân nhân. Nội dung có ghi “Căn cứ những kết quả đã dùng, thấy đã trị lành những bệnh ung thư, lở loét nơi dạ dày, ruột gan, dạ con, tử  cung, vú, não, v.v.. đặc biệt bệnh ung thư ruột và dạ dày”. Đây là những thông tin được phát tán không chính thức. Để hiểu hơn về cách dùng hai loại cây này, chúng tôi giới thiệu chi tiết trong bài viết sau đây:

Cây có tên là Hoàng cầm râu, Thuẩn râu, Cỏ hàn tín lá hẹp – Scutellaria barbata D.Don (S. rivularis Benth.), thuộc họ Hoa môi – Lamiaceae.

Cây thảo mọc đứng hay bò, cao 15 – 50cm, thân không lông. Lá mọc đối, phiến hình trái xoan thon, dài 1 – 2cm, mép có răng đều, gân bên 3 – 4 đôi; cuống ngắn 1mm. Cụm hoa dài 3 – 5cm, ở ngọn cây; lá bắc thon hẹp; đài hoa hình chuông, cao 2,5mm, có 2 môi, môi trên mang một cái khiên (thuẩn) hình chóp có lông, rụng sớm, môi dưới tồn tại; tràng hoa màu xanh, có lông thưa, cao 7 – 9mm, chia 2 môi, môi trên ba thùy, môi dưới tròn, nhị 4, bao phấn có ít lông; bầu nhẵn; vòi nhụy xẻ 2 thùy ở đỉnh. Quả hình thận, màu đen, sẫm.

Cây mọc nơi sáng và ẩm, ruộng hoang, bãi hoang từ vùng thấp đến vùng cao. Ra hoa kết quả từ tháng 4 đến tháng 8.

Phân bố ở Thái Nguyên, Bắc Giang, Bắc Ninh, Phú Thọ (Việt Trì), Hà Tây (Ba Vì), Hòa Bình (Mường Thôn), Hải Dương (Ninh Thanh), Ninh Bình (chợ Ghềnh, Đồng Giao), Thanh Hóa và Quảng Trị. Cây còn phân bố ở Ấn Độ, Népal, Myanmar, Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản, Lào, Thái Lan.

Người ta dùng toàn cây, thu hái vào mùa xuân, hè, lúc cây ra hoa. Rửa sạch, phơi khô, bó lại để dùng. Ở Trung Quốc, người ta gọi vị thuốc này là 半枝蓮 (bàn zhi lián), đọc theo âm Hán – Viêt là Bán chi liên.

Thành phần đã biết là scutellarin, scutellarein, carthamidin, isocarthamidin. Ngoài ra còn có alcaloid, hợp chất phenol, sterol, tanin.

Về tác dụng dược lý, flavonoid scutellarein ức chế được hoạt độ của protein kinase C não chuột bạch.

Bán chi liên có vị hơi đắng, tính mát, có hiệu dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu tiêu sưng, giảm đau, chống khối u tân sinh.

Thường dùng trị: Khối u tân sinh; Áp xe phổi (lao phổi xơ); Viêm ruột thừa; Viêm gan, xơ gan cổ trướng. Dùng ngoài trị các loại mụn nhọt sưng đau, viêm vú, viêm mủ da, sâu quảng, rắn độc cắn, sâu bọ cắn đốt, đòn ngã tổn thương.

Uống trong, dùng liều 20 – 40g, có thể tới 80g, dạng thuốc sắc. Dùng ngoài, lấy lượng cây tươi vừa đủ, giã nát đắp và nấu nước rửa.

Bạch hoa xà thiệt thảo

Cây còn có tên là Lưỡi rắn trắng, Bòi ngòi bò, (Hedyotis diffusa Willd). [Oldenlandia diffusa (Willd.) Roxb.], thuộc họ Cà phê – Rubiaceae.

Cây thảo sống hằng năm, mọc bò, không lông. Thân cao 30 – 50cm, hình bốn cạnh, màu nâu nhạt, tròn ở gốc. Lá hình dải hơi thuôn, dài 1 – 3cm, rộng 1 – 3mm, nhọn ở đầu, màu xám, dai, không cuống; lá kèm khía răng ở đỉnh. Hoa thường mọc đơn độc hoặc từng đôi ở nách lá. Đài có 4 lá đài hình ngọn giáo, ống đài hình cầu; tràng có 4 cánh hoa màu trắng; nhị 4, đính ở họng ống tràng; bầu 2 ô vòi nhụy chẻ hai. Quả khô, dẹt ở đầu, mang đài tồn tại ở đỉnh, chứa nhiều hạt có góc cạnh.

Thường gặp ở bờ ruộng hay trong vườn nhà vùng trung du và đồng bằng trong cả nước. Ra hoa quả gần như quanh năm.

Cây còn phân bố ở Ấn Độ, Myanmar, Trung Quốc, Nhật Bản, Lào, Campuchia, Thái Lan, Malaysia và Philippines.

Người ta dùng toàn thân, thu hái vào mùa hè, thu, rửa sạch, phơi khô để dùng dần. Ở Trung Quốc, vị thuốc có tên là 白花蛇舌草 (bái hùa shé shé căo), đọc theo âm Hán – Việt là Bạch hoa xà thiệt thảo (Cỏ lưỡi rắn hoa trắng) (tránh nhầm với cây Bạch hoa xà, là một dược liệu hoàn toàn khác).

Thành phần đã biết là 31 hydrocarbur, có các acid asperulosidic, ursolic, oleanalic, p-coumaric v.v… và các chất stigmasterol, β-sitosterol và β-sitosteryl – D-glucoside.

Về tác dụng dược lý, sách “Chinese herbal medicine – Materia Medica” (1992) có ghi là có hiệu quả chống khối u tân sinh. Ở nồng độ cao, có thể ức chế tế bào bạch cầu limphô cấp tính và bạch cầu hạt cấp tính. Sách “1.000 cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam” ghi với nồng độ 0,5 – 1g dược liệu/ml có tác dụng ức chế tế bào báng Ehrlich và tế bào carcinom…

Bạch hoa xà thiệt thảo có vị ngọt, nhạt, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, hoạt huyết lợi tiểu, tiêu ung tán kết.

Thường dùng trị:

  1. Viêm đường tiết niệu, viêm amiđan, viêm hầu họng, viêm ruột thừa;
  2. Viêm gan và viêm gan hoàng đản cấp tính, sỏi mật;
  3. U ác tính, có thể làm kìm hãm hoặc thuyên giảm bệnh trạng;
  4. Lỵ trực trùng;
  5. Mụn nhọt; ung thũng; đòn ngã bầm đau, rắn độc cắn, trẻ em cam tích.

Uống trong, dùng liều 40 – 80g khô hoặc 60 – 120g tươi, sắc nước uống. Dùng ngoài, lấy cây tươi giã đắp.

Sách “Trồng và dùng cây thuốc” Tập III (1987) ghi: Được phát hiện từ thời Tuệ Tĩnh dùng chữa rắn cắn, đậu sởi. Kinh nghiệm nhân dân Phú Thọ dùng chữa rắn cắn, độc chạy vào tim, tím tái hôn mê, sắc 300g cho uống liên tục, cứu sống được.

Các bài thuốc

Điểm qua một số tài liệu mà chúng tôi được biết thì phương thuốc trị bệnh ung thư này đã được nêu trong “Thường dụng trung thảo dược thủ sách” do “Quảng Châu bộ đội Hậu cần Vệ sinh bộ” biên soạn và do “Nhân dân Vệ sinh Xuất bản xã” phát hành năm 1970. Về tính vị, công năng chủ trị, dụng pháp đều có ghi ở hai loài nêu trên. Trong phần “Các phương thuốc trị bệnh thường dùng”, ở mục Nham thũng có ghi phương thuốc như sau:

Bạch hoa xà thiệt thảo 2 lạng, Bán chi liên 1 lạng. Mỗi ngày dùng 1 thang. Sắc nước uống (trị bệnh ung thư phổi, ung thư gan, ung thư trực tràng thời kỳ đầu).

Ở nước ta, sách “Trồng và dùng cây thuốc” (1986 – 1987), cố lương y Lê Trần Đức ghi trong mục Hoàng cầm râu: Ở Trung Quốc vị này được dùng trị ung thư phổi, ung thư gan, ung thư trực tràng thời kỳ đầu. Phối hợp với Cỏ lưỡi rắn, mỗi vị 40g sắc uống ngày một thang, thấy có cải thiện chứng trạng lâm sàng. Trong mục Lưỡi rắn, tác giả ghi: Nhân dân Trung Quốc còn dùng Cỏ lưỡi rắn khô 80g (hay 160g tươi) với Hoàng cầm râu (Bán chi liên) bằng ½ liều (40g khô hay 80g thuốc tươi) sắc uống hàng ngày để chữa ung thư phổi, ung thư gan, ung thư trực tràng thời kỳ đầu”. Trong “Tự điển cây thuốc Việt Nam” (1997), chúng tôi cũng đã nêu phương thuốc trên.

Các sách thuốc của Trung Quốc trong những năm gần đây đều ghi là 2 vị thuóc trên có hiệu dụng trị nham thũng. Trong bộ sách Trung dược đại từ điển do Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật Thượng Hải phát hành năm 1995 có ghi là sách Thường dụng thảo dược trị liệu thủ sách đã ghi là Bán chi liên còn trị được ung thư thực đạo, ung thư dạ dày và ung thư tử cung.

Qua những tài liệu đã nêu, phương thuốc trên có thể dùng chữa được nhiều bệnh ung thư. Trong thời gian qua, có người dùng phương thuốc này trị nhiễm độc do rắn cắn cũng đã thu được kết quả tốt. Nhiều người cũng đã sử dụng để trị bệnh ung thư. Báo chí gần đây có nêu trường hợp ông Trần Văn Hy (ảnh) (188 Nguyễn Công Trứ, TP. Ban Mê Thuộc) tháng 3/2004 được xác định là bị ung thư thực quản, thể trạng rất suy kiệt. Ông đã sử dụng phương thuốc trên và sau khi uống hết 40 thang thì đến 17-5-2004, kiểm tra lại thấy chỉ còn vết sẹo trong thực quản và ông đã khỏe hẳn, lên cân đều, da dẻ hồng hào, tóc râu mọc lại.

Phương thuốc này đơn giản, cả hai loại cây đều có sẵn ở nước ta và đều có bán ở các cửa hàng thuốc Đông dược. Các sắc cũng đơn giản.

Cần lưu ý:

  1. Mỗi thang sắc uống làm 2 lần, mỗi lần cho 1 bát nước sắc còn 2/3 bát, uống vào buổi sáng và chiều. Có thể nấu lần thứ ba với nhiều nước uống thay trà.
  2. Nên để nguội và uống trước bữa ăn 1 giờ hay sau bữa ăn 2 giờ.
  3. Trong thời gian uống thuốc, có thể có phản ứng phụ như ngứa hoặc tiêu chảy nhưng không kéo dài. Không nên ăn các thứ cay nóng.
  4. Sau khi uống thuốc, nếu thấy có máu mủ bài tiết ra thì đó là dấu hiệu tốt.
  5. Có thể uống thuốc này từ 3 đến 4 tháng mới lành hẳn bệnh.
  6. Không dùng cho phụ nữ có thai.

Trên thị trường có loại Trà hòa tan Bạch liên thảo do Công ty dược liệu TW II (gồm có thành phần là Bán chi liên, Bạch hoa xà thiệt thảo, đường Lactose) đóng hộp, mỗi hộp 18 gói x 2g, dùng pha uống hằng ngày làm thuốc thanh nhiệt, mát gan, lợi tiểu.

Phương thuốc trên đã có hiệu quả sử dụng trong những năm gần đây. Tiếc rằng chưa có ai tập hợp các kết quả điều trị, giúp các bệnh nhân bị các bệnh ung thư trong thời kỳ đầu có cơ sở sử dụng cây cỏ để trị bệnh.

Cần có thêm các công trình nghiên cứu và đúc kết kinh nghiệm để sản xuất thuốc thành phẩm tiện lợi cho việc sử dụng.

 Tiến sĩ Võ Văn Chi

19 Responses to “Bán chi liên và Bạch hoa xà thiệt thảo”

  1. Nguyen Ba Quang says:

    Kinh thua: Tien sy Vo Van Chi!
    Xin y kien Bac co the dung Ban chi lien ket hop voi bach hoa xa thiet thao uong de giam mo bung duoc khong a. Xin bac cho y kien phan hoi som nhat.

  2. Chào bạn
    Không thể dùng Bán chi liên và Bạch hoa xà thiệt thảo uổng để giám mỡ bụng. Hai loại này chỉ nằm trong danh sách cây thuốc thanh nhiệt, giải độc chứ không phải dùng để giảm mỡ, tan mỡ được.
    Bạn có thể uống các loại sau đây để giảm mỡ bụng: chè vằng, lá sen khô, lá móng tay, cây nắp ấm. Liều dùng: dùng 5-6g khô nấu với 2 lít nước, uống hàng ngày. Uống âm ấm hay để ngăn mát tủ lạnh uống cũng được.

    Lương Y Nguyễn Đức Nghĩa

  3. Quang Huy says:

    Chào lương y.
    Lương y cho em hỏi, hiện chị em đang bị ung thư tử cung, có sử dụng vị 2 vi thuốc trên có được không? em nghe nói có cây xáo tam phân chữa ung thư rất hay, xin lương ý cho ý kiến tư vấn có nên sử dụng hay không?
    Em xin cảm ơn.
    Huy.

  4. Lương Y Nguyễn Đức Nghĩa says:

    Chào Bạn,
    Về vấn đề bạn hỏi, nếu bạn ở gần Thành phố Hồ Chí Minh, vui lòng đưa chị bạn đến phòng khám Tuệ Lãn để chúng tôi tư vấn trực tiếp sẽ tốt hơn. Cây Xáo tam phân có trị được ung thư Tử cung nói riêng và các chứng ung thư khác hay không thì hiện nay chưa có kiểm nghiệm lâm sàng nào khẳng định. Mọi công bố chỉ là bước đầu và chưa đáng tin cậy, vì ngay cả tên Xáo tam phân đã đúng hay chưa vẫn đang còn chờ các nhà khoa học xác định lại.
    Thân mến
    Lương y Nguyễn Đức Nghĩa

  5. Thuy Ai says:

    Xin Lương y cho biết em có thể dùng cây Bạch hoa xà thiệt thảo kết hợp với Trinh nữ hoàng cung để trị ung thư tử cung được không? Em đang bị bệnh này. Xin cám ơn!

  6. Chào bạn,
    Việc kết hợp 2 vị thuốc này để điều trị ung thư tử cung thì được. Nhưng phải cẩn thận trong cách dùng. Nếu dùng dạng khô thì dùng hết cả 2 loại khô, nếu dùng thuốc tươi thì dùng hết cả 2 loại tươi. Liều dùng ở dạng khô là 10g cho mỗi loại. Để tốt hơn bạn nên tìm sự hướng dẫn tư vấn chi tiết từ thầy thuốc để được dùng thuốc đúng liều lượng.
    Còn thuốc Bạch hoa xà thiệt thảo bạn nên chú ý trong việc phân biệt nhé. Phải là Bạch hoa xà thiệt thảo (cỏ lưỡi rắn) khác với 1 vị thuốc có tên là Bạch hoa xà. Nên chú ý điều này, đừng để nhầm lẫn. Vì dùng thuốc mà có sự nhầm lẫn là hậu quả không được như mong muốn.
    Nếu bạn đang ở TPHCM có thể đến phòng khám của chúng tôi để được hỗ trợ tư vấn tốt hơn cho việc điều trị bệnh của bạn. Chúng tôi rất hoan nghênh.
    Phòng khám Tuệ Lãn
    210/11E Cách Mạng Tháng 8, P10, Q.3, TpHCM
    Phòng khám Tuệ Lãn – gặp Lương y Nguyễn Đức Nghĩa

  7. Trịnh Hiền says:

    Chào Lương y, cháu muốn hỏi một số điều về bệnh ung thư trực tràng ạ
    Hiện tại thì bố cháu đang bị ung thư eo trực tràng, ở viện thì họ kêu bố cháu phải phẫu thuật, nếu để lâu thì có thể dẫn tới tắt ruột, nhưng cháu sợ khi điều trị bằng tây y, sức khỏe bố cháu không chịu được. Hiện tại bố cháu vẫn ăn được,ngủ được, nhưng chỉ khó đi đại tiện, và mỗi lần đi chỉ đi được phần nhỏ, khoảng 2-3 lần 1 ngày.
    Bố cháu vẫn đang uống Bách hoa xà thiệt thảo và Bạch chi liên, 2 thứ trộn 1 và sắc thuốc uống được một tuần rồi ạ, cháu định cho bố cháu uống tiếp theo thuốc nam này.
    Cho cháu hỏi, liệu bố cháu có hy vọng khỏi được bằng 2 loại thuốc này không ạ
    Cháu xin cảm ơn

  8. Chào cháu,
    Rất mừng vì cháu quan tâm đến việc dùng thuốc Nam trị bệnh cho ba cháu.
    Có những loại bệnh mình có thể tự dùng thuốc, có bệnh thì không. Bệnh của ba cháu, cháu nên dẫn ba cháu đến phòng khám để được khám lại và tư vấn hướng dẫn cách dùng thuốc chi tiết hơn. Vì thể tạng của mỗi người khác nhau, cần phải có sự khám và tư vấn điều chỉnh dùng thuốc cho hợp lý.
    Khi đi, cháu vui lòng đem theo những hồ sơ bệnh án của ba cháu để tiện việc thăm khám hơn.
    Chúc ba cháu nhanh khoẻ.

    Lương y Nguyễn Đức Nghĩa
    Phòng khám Tuệ Lãn
    210/11E Cách Mạng Tháng Tám, phường 10, quận 3, TPHCM
    Điện thoại: (08)39316593 – Email: [email protected]

  9. Trung hậu says:

    Xin hỏi lương y: bạch xa thiệt thảo kết hợp với Bán Chỉ Liên với liều 2 -1 để chứ bệnh mặt nổi nhiều mụn mủ được không vậy? Và cách dùng liều dùng ra sau vậy? Xin Lương Y chỉ dẫn giúp ạ! Cảm ơn Lương Y rất nhiều

  10. Nguyễn thị Sâm says:

    Xin cho biết hình ảnh của cây Bạch hoa xà và Bạch hoa xà thiệt thảo, và cây Bán chi liên

  11. Trần Công Thắng says:

    Xin chào Lương Y Nguyễn Đức Nghĩa,

    Gia đình tôi có bài thuốc quý ngày xưa để lại, trong đó có một thành phần tên là “Cây hoa Lương Đằng”. Tôi có hỏi nhiều nơi mà vẫn chưa hiểu được đây là là loại dược liệu gì, Xin quý Lương y chia sẻ, giúp đỡ giải thích cho:

    1. Cây hoa Lương Đằng là cây gì?
    2. Nếu có, đặc tính dược liệu của cây này là gì?
    3. Nơi có thể tìm mua, hay nơi nào ở việt nam mình có thể tìm ra cây này?

    Xin cảm ơn Lương y, kính chúc lương y mạnh khỏe để chăm lo cho sức khỏe của mọi người.

    TC Thắng

  12. nguyễn anh Dũng says:

    Xin hỏi Bs, em bị mỡ trong máu, uống loại cây gì ? mua tại đâu ? Bạch hoa xà thiệt thảo + bán chi liên có uông trị mỡ máu không ?
    cảm ơn BS.

  13. Chào bạn,
    Vì bạn hỏi chung chung quá, chúng tôi chưa biết chi tiết các chỉ số huyết học của bạn thế nào nên chưa thể trả lời đầy đủ cho bạn được. Nếu thuận tiện mong bạn cầm hồ sơ bệnh án đến phòng khám của chúng tôi để được tư vấn chính xác, cũng như hướng dẫn cách dùng thuốc (nếu cần).
    Thân mến.

  14. Chào Anh,
    Vị thuốc Lương đằng (良藤), còn có tên gọi khác là Sơn Đậu Căn, Cách Sơn Tiêu, Kim Tiền Phong, tên khoa học Cyclea racemosa Oliv., dùng rễ làm thuốc. Thu hái vào mùa Thu, rửa sạch, dùng tươi hoặc phơi nắng cho khô để dành dùng.
    Vị đắng, tính hàn.
    Chủ trị: thanh nhiệt, lý khí, chỉ thống. Dùng trị viêm ruột dạ dày cấp tính, tiêu hóa kém, đau bụng do trúng nắng, đau bao tử.
    Cách dùng – liều lượng: 3 – 5 chỉ, sắc nước uống, hoặc nghiền thành bột khô liều 0,5 – 1 chỉ, uống với nước nóng.
    (Theo sách “Toàn quốc trung thảo dược hội biên”)
    Thân mến

  15. Chào bạn,
    Bạch hoa xà khác với Bạch hoa xà thiệt thảo và Bán chi liên.
    Về hình ảnh của Bán chi liên và Bạch hoa xà thiệt thảo bạn xem tại địa chỉ: http://www.tuelan.com/ban-chi-lien-va-bach-hoa-xa-thiet-thao/
    Về hình ảnh của Bạch hoa xà bạn xem theo địa chỉ: http://www.thuocvuonnha.com/c/tac-dung-chua-benh-cua-la-lua-bach-hoa-xa/thuoc-vuon-nha
    Thân mến

  16. Mụn mủ còn tùy cơ địa và cơ chế sinh bệnh, riêng 2 cây này không dùng trị mụn mủ như bạn nói. Bạn có thể đến phòng mạch, chúng tôi sẽ tư vấn cho một loạt dược liệu để dùng và cho hiệu quả tốt, an toàn.

    Chi tiết liên hệ:
    Phòng khám Tuệ Lãn
    Lương y Nguyễn Đức Nghĩa
    210/11E Cách Mạng Tháng Tám, phường 10, quận 3, TPHCM

  17. Chào bạn,
    Ung thư dù có tên giống nhau, nhưng mỗi người một kiểu, để an toàn và đạt hiệu quả điều trị mong muốn, chúng tôi mong bạn đến phòng mạch để được tư vấn chu đáo.
    Thân mến

  18. Thùy Trâm says:

    Chào Lương Y,
    Mẹ em bị ung thư đại trực tràng giai đoạn 4. Mẹ em đã phẫu thuật rồi, hiện tại đang hóa trị theo phát đồ của bác sĩ. Đồng thời, cũng điều trị bằng thuốc nam. Đây là toa thuốc mẹ em uống:
    Xáo tam phân 50g ,
    Bán chi liên 60g, Côn bố,
    Thạch kiến xuyên, sinh Địa du, Ý dĩ, Kim ngân hoa đều 30g,
    Sơn đậu căn, Hoè giác, Hồ ma nhân đều 15g,
    Trắc bá diệp, Khổ sâm đều 9g.
    Nhưng khi uống ngày đầu thì bị nôn ói và chóng mặt. Em không biết bị tác dụng phụ như vậy có sao không? và có nên tiếp tục uống theo toa này không?
    Mong nhận được sự trả lời sớm của Lương Y
    Xin cám ơn

  19. Chào em,
    Trong toa thuốc của em, có vị Xáo tam phân. Vị thuốc này em mua ở đâu? Vì có một loại rễ rất giống Xáo tam phân, nhưng khi uống vào thì gây tác dụng nôn ói, nóng trong người rất khó chịu.
    Về toa thuốc của em, nếu em ở Sài Gòn chịu khó đến phòng mạch của tôi để tôi tư vấn thêm. Nếu ở xa, em có thể gọi điện để tôi trao đổi thêm.

    Thời gian làm việc:
    Ngày thường: Sáng 7h-11h30; Chiều từ 14h-16h
    Thứ 7 làm việc buổi sáng.
    Chủ Nhật: Nghỉ.

    Thân mến!

Gởi ý kiến phản hồi

© 2013 Tuệ Lãn. All rights reserved.
Ghi rõ nguồn TueLan.com khi phát hành thông tin từ trang web này.
210/11E Cách Mạng Tháng Tám, phường 10, quận 3, TPHCM
Điện thoại: (08)39316593 - Email: [email protected]
Trở lên trên